Çevre (Köşe yazısı 08.06.2018 Kayseri Star Haber Gazetesi)

DAVUT GÜLEÇ

GAZETECİ

davutgulec@hotmail.com

Bu köşede sanırım en sık ele aldığım, eleştirdiğim, öneride bulunduğum konulardan biri ‘çevre’.

Zaten tüm Dünya artık ‘yaşanabilir bir çevre’

‘Yeşil şehirler’

‘Yaşanabilir ülkeler, şehirler, yerleşim merkezleri’

‘Koruma altına alınan tabiat varlıkları’ üzerinde duruyor.

Peki Türkiye çevre konusunda hangi durumda? Bu konuda, Türkiye İstatistik Kurumu Kayseri Bölge Müdürlüğü’nden aldığım verileri yorumsuz paylaşıyorum.

Sera gazı emisyon envanteri sonuçlarına göre, 2016 yılında toplam sera gazı emisyonu CO2 eşdeğeri olarak 496,1 milyon ton (Mt) olarak hesaplandı. 2016 yılı emisyonlarında CO2 eşdeğeri olarak en büyük payı %72,8 ile enerji kaynaklı emisyonlar alırken, bunu sırasıyla %12,6 ile endüstriyel işlemler ve ürün kullanımı, %11,4 ile tarımsal faaliyetler ve %3,3 ile atık takip etti. 2016 yılı için kişi başı CO2 eşdeğer emisyonu 6,3 ton/kişi, sera gazı emisyonu yoğunluğu ise 0,19 kg CO2 eşd./GSYH (TL) olarak hesaplandı.
Belediye ve köylerde içme ve kullanma suyu şebekesi ile dağıtılmak ve imalat sanayi işyerleri, termik santraller, organize sanayi bölgeleri (OSB) ve maden işletmeleri tarafından ise kullanılmak amacıyla 2016 yılında su kaynaklarından 17,3 milyar m3 su çekildi. Çekilen suyun %58,2’si denizden, %16,1’i barajdan, %13’ü kuyudan, %7,9’u kaynaktan, %4,8’i diğer su kaynaklarından çekildi.
Su kaynaklarından çekilen toplam suyun %33,7’sinin belediyeler, %49,7’sinin termik santraller, %12,2’sinin imalat sanayi işyerleri, %2,2’sinin köyler, %0,9’unun OSB’ler ve %1,3’ünün maden işletmeleri tarafından çekildiği belirlendi.
Belediye nüfusunun %98,2’sine, köy nüfusunun ise %99,2’sine içme ve kullanma suyu şebekesi ile hizmet verildiği tespit edildi.
Belediyeler, köyler, imalat sanayi işyerleri, termik santraller, OSB’ler ve maden işletmeleri tarafından 2016 yılında doğrudan alıcı ortamlara 14,9 milyar m3 atıksu deşarj edildi. Alıcı ortamlara deşarj edilen atıksuyun %79,2’si denize, %17,5’i akarsuya, %3,3’ü diğer alıcı ortamlara deşarj edildi.
Toplam atıksuyun %56,9’unun termik santraller, %28,5’inin belediyeler, %11,3’ünün imalat sanayi işyerleri, %0,8’inin köyler, %1,5’inin OSB’ler ve %1’inin maden işletmeleri tarafından deşarj edildiği belirlendi.
Belediye nüfusunun %90’ına, köy nüfusunun ise %54’üne kanalizasyon şebekesi ile hizmet verildi. Belediye nüfusunun %75’inin, köy nüfusunun ise %8’inin olmak üzere toplam nüfusun %71’inin atıksularının arıtıldığı tespit edildi.
İmalat sanayi işyerleri, termik santraller, organize sanayi bölgeleri, maden işletmeleri ve sağlık kuruluşları 5,7 milyon tonu tehlikeli olmak üzere 45 milyon ton atık oluşturdu. Madencilik sektöründen kaynaklanan dekapaj malzemesi ve pasa miktarının ise 802 milyon ton olduğu tespit edildi.
Belediyelerin 1 390’nının atık toplama hizmeti verdiği, 7 belediyede ise atıkların toplanmadığı belirlendi. Belediyelerde toplanan 31,6 milyon ton atığın, %61,2’si düzenli depolama tesislerine, %28,8’i belediye çöplüklerine ve %9,8’i geri kazanım tesislerine gönderilirken, %0,2’si açıkta yakarak, gömerek ve dereye/araziye dökerek bertaraf edildi.
Üniversite hastaneleri ve klinikleri, genel maksatlı hastaneler ve klinikleri, doğum hastaneleri ve klinikleri ile askeri hastaneler ve kliniklerinde 2016 yılında 81 bin ton tıbbi atık toplandığı belirlendi. Toplanan tıbbi atığın, %67,2’si düzenli depolama tesislerinde, %17,3’ü belediye çöplüklerinde, %15,5’i ise yakma tesislerinde bertaraf edildi.
Lisanslı veya geçici faaliyet belgeli ve lisansı olmasa da belediyeler tarafından ya da belediyeler adına işletilen 140’ı atık bertaraf tesisi ve 1 558’i geri kazanım tesisi olmak üzere, toplam 1 698 tesis 2016 yılında faaliyet gösterdi. Düzenli depolama tesislerinde 44 milyon ton, yakma tesislerinde 310 bin ton atık bertaraf edilirken, geri kazanım tesislerinde 33 milyon ton atık geri kazanıldı.
Toplam çevresel harcamalar 2016 yılında 31,8 milyar TL olarak gerçekleşti. Çevresel harcamaların %76,1’inin kamu sektörü, %23,9’unun ise iş sektörü tarafından gerçekleştirildiği belirlendi. Toplam çevresel harcamaların gayri safi yurtiçi hasıla içindeki payı ise %1,2 olarak hesaplandı.
Toplam çevresel vergi tahakkuku 2016 yılında 88,7 milyar TL olarak tespit edildi. Çevresel vergilerin %65,3’ünü enerji vergileri, %33,5’ini ulaştırma vergileri, %1,2’sini ise kaynak ve kirlilik vergileri oluşturdu.